مهدی محسنی

گرچه مدت زمان نسبت زیادی تا انتخابات ریاست جمهوری دهم فرصت باقی است اما بحث تفاهم جناح های مختلف اصلاح طلب بر یک کاندیدای واحد از مدت ها پیش آغاز شده و اسامی بسیاری هر روز در خبرها شنیده می شود: سید محمد خاتمی، میر حسین موسوی، محمدرضا عارف، عبدالله نوری، محمدعلی نجفی، مهدی کروبی و حتی حسن روحانی و علی اکبر ولایتی!

در این میان شاید بتوان سه استراتژی مشخص را در اردوگاه رفرمیست ها تشخیص داد. گروهی از اصلاح طلبان در پی اجماع بر یک گزینه از میان سید محمد خاتمی و میر حسین موسوی هستند. جبهه مشارکت ، سازمان مجاهدین انقلاب ، و بخشی از حزب کارگزارن و دیگر گروه های همسو با این سه تشکل از آن جمله اند.

جریان دوم با طرح دولت نجات ملی و تز حمایت از یک اصولگرایان معتدل سعی می نمایند حسن روحانی و علی اکبر ولایتی را به عنوان گزینه های مورد نظر معرفی کنند. بخشی از حزب کارگزاران -والبته حزب اعتدال و توسعه از جریان اصولگرا- از مدافعان این استراتژی هستند.

اما گروه سوم که از نظر رسانه ای از حمایت بخشی از جناح های اصولگرا نیز برخوردارند، مهدی کروبی را گزینه ی مناسبی برای انتخابات ریاست جمهوری دهم می دانند. حزب اعتماد ملی که علارغم برخی هم صدایی ها با اصولگرایان در نکوهش جریان پیشرو اصلاح طلب، سه شکست انتخابات ریاست جمهور نهم ، شورای سوم و مجلس هشتم را در کارنامه ی خود می بیند مهمترین مدافع این استراتژی محسوب می گردد.

البته می توان در جریانات مختلف کسانی را یافت که به ضرورت حضور و امکان موفقیت در انتخابات ریاست جمهوری دهم در شرایط فعلی باور ندارند و راه کارهای کاملن متفاوتی را ارائه می کنند.

در چنین شرایطی بازار شایعه و خبرپراکنی همچنان داغ است. رسانه های مختلف با مقاصد گوناگون از حضور و یا عدم سید محمد خاتمی خبر می دهند. برخی رسانه های نیز خبر حمایت هاشمی رفسنجانی و حتی ناطق نوری را از حضور خاتمی در عرصه انتخابات منتشر می کنند. البته این عدم شفافیت خاصیت سیاست در ایران است.
اما در شرایط اصرار به حضور در انتخابات آتی شاید تنها به توان به دو گزینه ی محتمل، واقع بینانه و کم هزینه که همچنین متناسب با توان اندک و عدم ثبات قدم اصلاح طلب باشد از میان دو گزینه خواهد بود: سید محمد خاتمی و شیخ مهدی کروبی!

کروبی ، آزمودنی شکست خورده
دور از واقعیت نیست که حتی اگر اصلاح طلبان بتوانند بر اختلافات دورنی خود پیروز گردند و با تمام توان در پی حمایت از مهدی کروبی بر آیند در آن شرایط نیز احتمال موفقیت بسیار کمتر از انتخابات گذشته است.
زیرا به هیچ عنوان اصلاح طلبان به تنهایی نمی توانند طبقه متوسط را به حرکت در آورند و آرای لازم را برای شیخ مهدی کروبی کسب نمایند . عملکرد کروبی و اطرافیانش نیز شرایطی را رقم زده که کسب موافقت و همراهی روشنفکران ، دانشجویان ، جنبش زنان ، فعالین جامعه مدنی و روزنامه نگاران مستقل بسیار دشوار می نمایند.

در همین حال انتخاب کروبی از سوی رفرمیست ها یک حسن بزرگ را برای اصولگرایان در پی خواهد داشت. آنها می توانند به گزینه های دیگری به جز احمدی نژاد در انتخابات پیش رو بیاندیشند. حضور محمد باقر قالیباف که توانست در انتخابات گذشته بدون پشتوانه قومی و سیاسی همچون کروبی و بش از معین آرای زیادی را کسب نماید نزدیک به واقعیت است.

خاتمی ؛ مصائب شیرین!
بنظر می رسد تنها گزینه ای که می توان حضور احمدی نژاد را در انتخابات آتی تثبیت کند و فضای سیاسی جامعه را به سمت دو قطبی شدن پیش ببرد حضور سید محمد خاتمی در عرصه انتخابات است.

اما چندین برهان خلف برای عدم حضور خاتمی ارائه میشود که هر کدام در جای خود قابل توجه و بررسی است:
1-    خاتمی در صورت حضور رد صلاحیت خواهد شد و یا نخواهد توانست در انتخابات موفقیتی را کسب نماید.
2-    خاتمی در صورت موفقیت در انتخابات نیز نخواهد توانست اهداف و برنامه های اصلاحی خود را با موفقیت اجرا نماید و در تغییر شرایط موثر نخواهد بود.
3-    خاتمی در شرایطی باید در انتخابات حاضر شود که بتواند با فاصله ی معنا داری محمود احمدی نژاد و یا هر کاندیدای دیگر اصولگرایان را شکست دهد تا اعتبار ایشان و گفتمان اصلاحات حفظ گردد.

گرچه شاید بتوان به دلایل فوق موارد دیگری را افزود اما پاسخ به این سه مورد می تواند بسیاری دیگر از شبهات را بر طرف نماید.
1-    اگر احتمال رد صلاحیت خاتمی در انتخابات وجود دارد هر گزینه ی دیگری نیز ممکن است با این شرایط روبرو شود. اتفاقن هزینه ی رد صلاحیت خاتمی آنچنان سنگین است که بعید بنظر می رسد حاکمیت به این حد از بی تدبیری تن در دهد.

اما در مورد عدم موفقیت در انتخابات که اتفاقن امری محتمل نیز هست باید اذهان داشت که اگر خاتمی نتواند آرای کافی را  کسب نماید کمتر کاندیدای اصلاح طلب دیگری که از کانال شورای نگهبان نیر عبور نماید می تواند در این راه موفق باشد.

2-     باید اصلاح طلبان مشخص نمایند هدفشان از حضور در قوه مجریه چیست؟ باید باور داشت تکرار روند هشت ساله ی اصلاحات با شرایط فعلی دور از دسترس و دشوار است اما می توان به بازگشت تدبیر و عقلانیت به مدیریت کشور و کاهش عوامل تنش زا در سیاست خارجی و محدود کننده در شرایط داخلی امیدوار بود.
حتی می تواند در زمینه ی آزادی های اجتماعی و سیاسی می توان از فشار دولت به فعالین به میزان قابل ملاحظه ای کاست و زمینه بازسازی زیر ساخت های جامعه مدنی را فراهم نمود.

3-    پذیرش این واقعیت که به هر دلیل در دو انتخابات اخیر شورا ها و مجلس شورای اسلامی و ریاست جمهوری نهم اصلاح طلبان بازنده مطلق بوده اند ما را مجبور می نماید که انتظارات خود را با واقعیات جامعه تطبیق دهیم. از به زبان آوردن سخنان احساسی بپرهیزیم ، خاتمی را با تمامی ضعف ها و قوت هایش ببینیم و نخواهیم او را در برج عاج بنشانیم و روزگار گذشته را یاد کنیم.

خاتمی اگر این ظرفیت و توان را دارد- که به باور بسیاری اینگونه است- که تحرک دوباره ای به جامعه مدنی ایران بدهد. اینبار این جامعه را بر خواسته از خواص و لوازم زمان حال بخواند و بداند ، حاضر به ایفای نقش کلیدی شاید در یکی از  مهمترین برهه های زمانی صد سال اخیر باشد می توان به موفقیت امیدوار بود.

خاتمی وارث یکصد سال مشروطه خواهی آزادی خواهان است ، باید در خود این توان را احساس نماید و به واقع بخواهد برای برپا نگاه داشتن انچه از جامعه خواهان آزادی ، قانونمدار ی و پیشرفت مانده است پا به عرصه سخت رقابت بگذارد به همراهی همه خیر خواهان و وطن پرستان دل خوش باشد.

آن زمان است که جنبش دانشجویی ، جنبش برابری خواه زنان ،  فعالان حقوق مدنی و مدافعان حقوق بشر ، روزنامه نگاران آزادی خواه ، هنرمندان و اندیشمندان عرصه فرهنگ ، احزاب و گروه های ملی و مذهبی در کنار اصلاح طلبان خواهند ایستاد و برای بهبود شرایط و جلوگیری از وارد شدن خسارت های بیشتر تلاش خواهند نمود مردم را بار دیگر به ورود به عرصه انتخابات راغب کنند. کاری که گرچه سخت و دشوار است اما امکان پذیر نیز هست.

اگر انتظارات خود را با واقعیت های جامعه تطبیق دهیم ، با نگاه به داخل و باور توان خود و قبول انجام آنچه که از دست ما بر می آید خواهیم توانست به تغییر شرایط کمک کنیم. در آن صورت است که دیگر انتخاب با خاتمی خواهد بود:
بیاید و خطر کند و در راه نجات ایران هزینه بدهد و یا به توصیه برخی چشم بر مصائبی که امروز به ایران و ایرانیان می رود ببندد و راه دیگری پیش بگیرد.