علیرضا رجایی 

طی سه دهه یی که از انقلاب اسلامی ایران گذشته است مجموعه یی از نهادهای قدرتمند شکل گرفته که بعضاً نیز با چهره های ثابت شکل گرفته است. انتخابات مختلف در صورت و شکل این طیف تغییری ایجاد نمی کند و تاثیری بر جایگاه آنها ندارد.

این قدرتی که این طیف داشته و دارند رفته رفته باعث شده است تصوری از حقانیت بین خودشان شکل بگیرد، این حقانیت که وابسته به رای مردم و نمایندگان آنها نیز نیست باعث شده است آنها تعیین تکلیف و خط دهی به جامعه و خطوط مختلف جامعه را وظیفه خود بدانند. استفاده از قدرت نفوذ این طیف بعد از دوم خرداد و با روی کار آمدن دولت آقای خاتمی و احساس خطر برای این بخش بیشتر شد.

آنها به این استنباط رسیدند که دولت آقای خاتمی که در جمهوری اسلامی شکل گرفته است با منویات و خط دهی های آنها در تعارض است و فشار را از نیمه دوم سال 1378 در مقابل برنامه های آقای خاتمی و هواداران آنها ایجاد کردند.

این مخالفت ها و کارشکنی ها تنها به هواداران آقای خاتمی محدود نشد رفته رفته حتی بر راه منتقدان ایشان و کسانی که تنها در هدف حرکت به سمت دموکراسی و دموکراتیک شدن جامعه مشترک بودند نیز مانع تراشی و آنها را با چالش های گوناگون روبه رو کردند. این شرایط باعث شد آقای خاتمی از کارشکنی های مختلف بر راه دولت و پارلمان آن زمان «مجلس ششم» سخن بگویند و این کارشکنی ها را به جامعه معرفی کنند.

نبود برخورد مناسب و مقاومت در راه این کارشکنی ها و خرابکاری ها یکی از نقاطی است که انتقادهای فراوانی به جبهه اصلاحات وارد کرده است. اصلاح طلبانی که امروز چشم به صندوق های رای سپرده اند و تنها به فکر انتخابات هستند نیز نمی توانند کاری کنند چرا که گفتیم این طیف تندرو با هیچ انتخاباتی و دولت و مجلس تغییری در کارشان ایجاد نمی کنند و خللی حس نمی کنند.

 این بخش در برابر انتخابات خنثی هستند و هیچ گروهی نمی تواند با انتخابات به این طیف خللی وارد کند. نقطه اساسی که اصلاح طلبان باید به آن توجه کنند و آن را سرلوحه کار خود قرار دهند این مساله است که آنها بدون افزایش دموکراسی در جامعه و دموکراتیک کردن فضا به طور کلی نمی توانند کاری کنند و هر حرکت دیگری برای محدود کردن این بخش بدون نتیجه باقی خواهد ماند.

 اصلاح طلبان باید بر حوزه دموکراسی خواهی تاکید بیشتری داشته باشند تا بر حوزه صندوق های رای. شاید این دو را بتوان لازم و ملزوم هم در شرایطی دانست اما این تفکر که بتوان با به دست آوردن قدرت اجرایی یا مجلس قدرت این بخش و این طیف را محدود کرد تفکری بی اساس است و دور از واقعیت.

به نظر من همان بحثی که آقای خاتمی مطرح کردند یعنی گسترش نهاد های مدنی، NGO ها و تضعیف نه به معنای خارج کردن قدرت از دست دولت بلکه به معنای از بین بردن قدرت زیادی و غیرلازم دولت و کوچک کردن آن به معنایی بهترین راهی است که می توان برای مقابله با این بخش به کار برد. آقای خاتمی می دانستند این بخش و طیف از هیچ چیزی تاثیر نمی گیرند جز تقویت نهاد های مدنی و بخش های غیرحکومتی کشور.

عده یی ممکن است با خواندن این صحبت ها به یاد نظریه تحریمی ها و آنانی که سیاست سکوت و نبودن در انتخابات را در پیش گرفته اند، بیفتند اما باید گفت گسترش نهادهای مدنی و NGO ها از زمان آقای خاتمی شروع شد که البته در این دوران دچار یک رکود و شاید وارد یک مردگی شده باشد اما باز می توان و باید برای تقویت این بخش مهم جامعه تلاش کرد. ما باید از گسترش جامعه مدنی حمایت و مساله تقویت جامعه مدنی را پیگیری کنیم.

همان طور که در بحث اشاره کردم برای از بین بردن یا به حداقل رساندن نگذاشتند ها باید مقاومت کرد و به گسترش دموکراسی و دموکراتیک کردن جامعه پرداخت؛ کاری که باید اصلاح طلبان انجام دهند، بنا بر حساسیت ها و موانعی که بر سر راه آنها وجود دارد به شکل متعادل تری و در حوزه هایی که حساسیت کمتری بر آنها وجود دارد به گسترش دموکراسی مشغول شوند.

اصلاح طلبان نباید فعالیت هایی انجام دهند که حساسیت زا هستند و به اصل پروژه لطمه می زنند. طیف تحول خواه باید بیشتر به ساختارهای اقتصادی و فرهنگی به شکلی آرام تر و بدون حساسیت زایی، توجه و تلاش کنند در فرصت هایی که در اختیار خواهند داشت بیشترین بهره را ببرند. تنها راه اصلاح طلبان ایجاد اصلاحات برگشت ناپذیر است؛ اصلاحاتی که با جابه جایی ادواری قدرت در ایران مشکلی پیدا نکند و به آن لطمه یی وارد نشود.